Zdjęcie: Mariusz Wierzbowski

Zgodnie z tradycją, gotowością do zaślubin można było poszczycić się o ile posiadało się umiejętność wykonywania "dorosłej" pracy. Dla dziewcząt taką umiejętnością było pieczenie chleba, a dla chłopców umiejętności rzemieślnicze lub samodzielna praca w gospodarstwie. Innym wyznacznikiem takiej dorosłości był udział w tradycyjnych obrzędach. Dla kobiet podczas dnia św. Łazarza, dla mężczyzn w bożonarodzeniowym kolędowaniu. Biorąc pod uwagę takie czynniki, gotowymi do zamążpójścia dziewczęta były w wieku 16 - 17 lat. Jednak aby wyjść za mąż, musiały poczekać na swoje starsze siostry, które miały pierwszeństwo w założeniu rodziny. Starą panną stawało się już w wieku 22 - 23 lat, a starym kawalerem mając 25 lat. I mimo, iż wiele zmieniło się w tej materii również i dziś średnia wieku, w którym Bułgarzy zawierają związki małżeńskie jest niższa niż w Polsce.

Natomiast podobnie jak w dawnej Polsce istotną rolę odgrywały "swaty". Rodzice kawalera dokonywali skrzętnego wyboru przyszłej synowej. W kulturze bułgarskiej małżeństwo jest bowiem niejako przepustką do pełnego uczestniczenia w życiu danej społeczności, toteż kandydatka na żonę oraz jej rodzina poddawani byli wnikliwym obserwacjom. O ile takie "badania" przeszły pomyślnie wysyłano swatów do domu dziewczyny. Niekiedy takie wizyty musiały być powtarzane. Dopiero gdy obie rodziny dochodziły do porozumienia w sprawie ślubu, posagu itp. mogło dojść do zaręczyn.

Ceremonią zaślubin otaczał ogrom licznych obrzędów mających zapobiec ewentualnym nieszczęściom jakie mogła napotkać w swym wspólnym życiu nowa rodzina. W nieskończoność można by wymieniać przykłady magii słownej zapewniającej szczęście i dostatek. Do ciekawszych zaliczyć można:

Да осивеят, да побелеят като Рила и Стара Планина! - Niech się zestarzeją i posiwieją jak Rila i Stara Płanina!

Да си омръзнат като сол и хляб! - Niech się sobą znudzą jak sól i chleb!

Тази година венчавка, догодина кръщавка! - W tym roku ślub, a w przyszłym chrzciny!

Poza nowożeńcami znaczącą rolę odgrywają tzw. Kumowie. Są oni poniekąd odpowiednikami polskich świadków, jednak ich pozycja jest silniejsza i bardziej rodzinna. Kumem zostaję chrzestny Pana Młodego, a kumową chrzestna Panny Młodej. Oczywiście zgodnie z tradycją kum i kumowa lub ich potomkowie stają się chrzestnymi potomstwa pary młodej.

Tak jak wspomnieliśmy na wstępie w obecnych czasach tradycje weselne są mocno zubożone. Opiszemy poniżej te, które przetrwały i są najbardziej popularne.

Podobnie jak w polskiej tradycji tak i "bułgarski" Pan Młody musi pojechać po Pannę Młodą w dniu ślubu. Często Pan Młody jest zmuszony do "wkupienia" się do domu Panny Młodej (polega to m.in. na ofiarowaniu odpowiednich kwot pieniędzy osobie blokującej wejście do domu). Po krótkim powitaniu słodyczami i rakiją, obowiązkiem Pana Młodego jest odnalezienie wcześniej schowanego buta wybranki. Jeżeli poszukiwania się nie powiodą, but ewentualnie można odkupić. Oczywiście znaleziony but musi zostać dopasowany do nogi Panny Młodej poprzez wypchanie banknotami.

Następnie Para Młoda kieruje się do cerkwi. Do cerkwi zabiera się ze sobą specjalnie przyrządzone żyto, drobne monety, małe cukiereczki, ciastka i czekoladki. Po ceremonii jest to wszystko rzucane i rozdawane ludziom przed świątynią, a ten kto nazbiera takich podarków najwięcej będzie miał najwięcej szczęścia. Gdy Młodzi wsiadają do samochodu, matka Panny Młodej rozlewa i tłucze przed autem naczynie z wodą. Przejazd samochodu po rozlanej wodzie ma zapewnić powodzenie nowożeńcom i odpędzić nieszczęścia.

Zdjęcie: Mariusz Wierzbowski

Ślub w cerkwi trwa zazwyczaj niecałą godzinę i obfituje w symboliczne rytuały. Jednym z nich jest nakładanie na głowy pary młodej złotych koron. W trakcie ceremonii są one trzy razy zamieniane przez kuma, co symbolizuje pełne połączenie nowożeńców. Młodym podaje się do wypicia wina z jednego kieliszka, po połowie ciasteczka oraz po kęsie pity. Ma to spowodować, że nie będą oni mieli w swoim życiu żadnych tajemnic przed sobą. Podczas uroczystości nowożeńcy trzymają zapalone świece, które są ze sobą związane wstążką. Żeby podkreślić weselny nastrój ceremonii przed jej zakończeniem, młodzi, kumowie oraz pop chodzą w koło, trzymając się za ręce. Symbolizować ma to tradycyjny bułgarski taniec zwany Horo. Po zdjęciu koron, para młoda słucha błogosławieństwa stykając się ze sobą głowami. Ma to dopomóc przyszłemu rozumieniu się nawzajem i wspólnemu rozwiązywaniu problemów. Element wymiany przedmiotów i miejsc, powtarzający się wielokrotnie (np. wymiana koron, świec, miejsc w których stoi para młoda) ma pomóc w budowaniu jedności pomiędzy nowożeńcami. Z cerkwi wychodzi drzwiami zlokalizowanych po przeciwległej stroni drzwi, którymi się weszło. Czyni się tak aby nigdy nie zawracać z wybranej już drogi życia.

Zdjęcie: Mariusz Wierzbowski

Na wesele zapraszani wszyscy bliżsi i dalsi krewni. Jest to bowiem swoiste święto całego rodu. Przyjęcie weselne odbywa się w domu bądź też w restauracji. Przy wejściu ustawia się mencze (tradycyjne bułgarskie naczynie metalowe) pełne wody. Matka Pana Młodego wita Parę Młodą chlebem maczanym w soli, papryce i miodzie, żeby radzili sobie wspólnie we wszystkich momentach życia, i tych słodkich i tych słonych. Następnie przykrywa ich męską koszulą, a Pannie Młodej podaje na chwilę do potrzymania niemowlę lub małe dziecko. Przekraczając próg sali weselnej Panna Młoda kopie mencze rozlewając wodę. Państwo Młodzi powinni przejść po wodzie by zapewnić sobie wieczne zdrowie, zgodnie z bułgarskim powiedzeniem "Да Ви върви като по вода", co w dosłownym tłumaczeniu brzmi "niech Wam się powodzi jak po wodzie".

Głównym trunkiem weselnym w Bułgarii jest wino, oczywiście czerwone. Rakija też zajmuje należyte miejsce na weselnym stole. Konsumowana jest ona z przystawkami (sałata szopska, tursija, kjopułu, ostre papryczki), a wino podawane jest do dań głównych (kebabczeta, pieczone jagnię, gjuwecz).

Zabawę na przyjęciu weselnym rozpoczyna się pierwszym tańcem w wykonaniu pary młodej. Później dołączają do nich kumowie oraz rodzice. Do obowiązkowych tańców należy Horo i Ryczenica.

Podobnie jak w Polsce wybierana jest nowa para młoda. Panna Młoda rzuca swój bukiet, a Pan Młody z kolei podwiązkę żony. Równie podobne jest krojenie weselnego tortu wykonywanego wspólnie jednym nożem przez nowożeńców.

Do bardziej ciekawych zwyczajów należy wykonywany przez druhnę i drużbę taniec ryczenica. Nie byłoby w tym nic nadzwyczajnego, gdyby nie fakt, że trzymają oni tort i pieczonego ptaka (np. kurczaka). Zadaniem kumów jest z kolei odebranie im tych smakołyków. Mogą to zrobić wspólnym tańcem i podstępem lub przekupstwem.

Bułgarskie wesela odbywają się zazwyczaj w sobotę lub niedzielę i trwają od rana do późnego popołudnia, a przyjęcie weselne ma bardziej formę rozbudowanego obiadu niż typowej polskiej całonocnej zabawy.

Fragmenty tekstu pochodzą z książki "Bałkańskie rytmy życia" autorstwa Marioli Walczak - Mikołajczakowej.