Cyryl (827-869 n.e., imię chrzestne Konstantyn) i Metody (825-885 n.e. imię chrzestne Michaił) urodzili się w arystokratycznej rodzinie w Solun w Cesarstwie Bizantyjskim (Tesaloniki w dzisiejszej Grecji). Miasto to będące ważnym centrum handlowym, rozbrzmiewało wieloma językami, także słowiańskim. Jeden z biografów Metodego podaje nawet, że jego matka miała słowiańskie pochodzenie.

Ponieważ byli synami wyższego urzędnika cesarskiego obaj zarówno starszy Metody jak i młodszy Cyryl otrzymali staranne wykształcenie w najlepszej uczelni imperium bizantyjskiego - w stolicy cesarstwa Konstantynopolu. Po zakończeniu edukacji Metody rozpoczął karierę świeckiego urzędnika, został nawet archontem (zarządcą) jednej z bizantyjskich prowincji nadgranicznych, gdzie żyło wielu Słowian. Jednak około 840 roku zarzucił tę drogę i usunął się do klasztoru w Bifynii w Azji Mniejszej. Jego młodszy brat ukończył studia w Bizancjum gdzie otrzymał święcenia kapłańskie, później pełnił zaszczytne obowiązki bibliotekarza w kościele św. Zofii (Hagii Sophii - najważniejszej świątyni ) w Konstantynopolu. Był sekretarzem patriarchy, wykładał w akademii cesarskiej, gdzie zasłynął erudycją i mądrością na tyle, że współcześni nadali mu zaszczytny przydomek Filozofa.

Cesarz wysoko cenił talenty i zalety osobiste obu braci dlatego też razem z patriarchą Konstantynopola wysyłałi ich, w roku 860 z trudnymi misjami dyplomatycznymi - z pierwszą udali się do Saracenów, a z drugą późniejszą do Chazarów na Krym.

Chazarowie, lud zamieszkujący północno-wschodnie wybrzeże Morza Czarnego wciąż wahali się między trzema religiami: islamem, judaizmem a chrześcijaństwem. Po drodze na ich ziemie Cyryl zatrzymał się na pewien czas w Chersonezie na Krymie. Zdaniem niektórych uczonych nauczył się tam hebrajskiego i samarytańskiego, a także przełożył gramatykę hebrajską na język Chazarów.

W czasie tej wyprawy bracia odnaleźli kościół w Chersoniu z relikwiami św. Klemensa, papieża i męczennika, który był tam zesłany w II wieku, jego relikwie zabrali ze sobą i odtąd towarzyszyły im zawsze ilekroć udawali się w podróż. Ostatecznie przekazali je uroczyście papieżowi Hadrianowi II, w czasie swego pobytu w Rzymie. Specjalnie dla ich przechowywania zbudowany zostal wtedy kościół pod wezwaniem św. Klemensa , w nim to właśnie po śmierci spoczął św. Cyryl.

O dalszym losie braci zdecydowało wysłane w 861 roku przez księcia Rościsława, władcy Moraw (obecnie wschodnie Czechy, zachodnia Słowacja i zachodnie Węgry) poselstwo do cesarza bizantyjskiego Michała III z prośbą o przysłanie do jego państwa dobrych głosicieli Ewangelii.

Słowiański Żywot Metodego cytuje słowa posłańców do cesarza Michała III: " Nasz naród Słowianie mówiący językiem słowiańskim, jest ochrzczony, ale nie ma jeszcze nauczyciela. Przyszli do nas rozliczni nauczyciele (z wschodniego królestwa frankijskiego - obecnie Niemcy, Austria i część Włoch), którzy nas uczą rozmaicie. Nie rozumiemy ani greki, ani łaciny / języki wschodnich i zachodnich chrześcijan, które były do tej pory oficjalnymi językami Pisma Świętiego, razem z hebrajskim/. (�) Nie znamy liter ani ich znaczenia; Przyślij więc nam nauczycieli, którzy dadzą poznać słowa Pisma Świętego oraz ich sens i zrozumiale pouczyli nasz naród". Książe Rościsław obawiał się politycznych i kościelnych wpływów plemion germańskich. Miał nadzieję, że religijne powiązania z Konstantynopolem zapewnią jego państwu autonomię polityczną i religijną.

Obaj bracia byli znakomicie przygotowani do takiej misji zarówno jako uczeni, nauczyciele jak i językoznawcy. Pewien biograf z IX wieku podaje, że cesarz zachęcał ich do wyruszenia na Morawy, argumentując: "Obydwaj pochodzicie z Tesalonik, a wszyscy mieszkańcy tego miasta mówią biegle po słowiańsku". Cyryl, jak przekazuje dziejopis, miał odpowiedzieć na prośbę cesarza: "Choć zmęczony i chory ciałem, pójdę tam z radością" i "z radością stanę za wiarę chrześcijańską".

"Język słowiański" - dialekt Słowian, którym Cyryl i Metody posługiwali się w pracy misyjnej i literackiej, obecnie bywa nazywany "starosłowiańskim" lub "staro-cerkiewno-słowiańskim". Lingwiści zgadzają się co do tego, iż w IX wieku nie było jednolitego języka, którego by używali wszyscy Słowianie. Obecnie rodzina języków słowiańskich obejmuje 13 osobnych języków i wiele dialektów.

Opracowanie alfabetu - cyrylica czy glagolica?

Przed wyruszeniem, w 863r na Morawy.Cyryl przez szereg miesięcy starannie się do tego przygotowywał, opracowując pismo (alfabet) do języka Słowian. Miał on wyjątkowe zdolności w dziedzinie fonetyki. Korzystając więc z greckich i hebrajskich liter starał się każdemu dźwiękowi w mowie Słowian przyporządkować znak pisany. Co do formy opracowanego przez niego pisma "cyrylica czy glagolica?" sprawdź na planszy jak wyglądał alfabet glagolica. W trakcie swego pobytu na Herson obaj bracia mieli prawdopodobnie okazję poznać gocki przekład Pisma Świętego sporządzony w IV w. i pisany alfabetem gockim.

Glagolica to zupełnie odrębny system pisma, znajdują się w niej niektóre elementy znanego wówczas alfabetycznego pisma ormiańskiego oraz podobnych do niego używanych na terenie obecnej Gruzji i Albanii (znane do tego momentu pismo arabskie nie jest ściśle alfabetyczne, nie występują w nim jako oddzielne znaki samogłoski, zapisuje się je zmieniając sposób przedstawienia - zapisu spółgłosek).

Alfabetyczne pismo ormiańskie powstało w 406 rok. Stworzył je dla Ormian Mesrop Masztoc (359-440). Bazą dla jego powstania były znaki greki tzw. urzędowej. Dwa lata później Masztoc stworzył alfabet używany w Gruzji, a jeszcze później inny w Ilirii (zwany albańskim ponieważ był używany na ziemiach wchodzących w skład dzisiejszej Albanii). W obu tych państwach Gruzja i Iliria chrześcijaństwo było religią obowiązującą od wieku III.

Część najstarszych manuskryptów słowiańskich spisano pismem zwanym głagolicą i wielu uczonych przypisuje właśnie Cyrylowi utworzenie tego systemu. Kilka liter przypomina pochylone litery greckie (pisma urzędowego) lub hebrajskie, ale większość z nich była wytworem oryginalnym i skomplikowanym, wzorowanym i przypominającym nieco ormiańskie i gruzińskie znaki. Głagolica jest zupełnie inna i odrębna od znanych ówcześnie i stosowanych systemów pisma łacińskiego i greckiego.

Tradycja podaje, że bracia Cyryl i Metody wykorzystując nowy alfabet (glagolicę) - przełożyli z greki na język słowiański jako pierwsze słowa Ewangelii Jana: "Na początku było Słowo...". Następnie przetłumaczyli cztery Ewangelie, listy Pawła oraz Psalmy.

W roku 863 Cyryl i Metody rozpoczęli swą misję na terenie Księstwa Wielkomorawskiego, gdzie zostali życzliwie i gorąco powitani. Oprócz tłumaczenia Biblii i tekstów liturgicznych ich praca polegała na uczeniu grupy miejscowej ludności nowo utworzonego pisma słowiańskiego. Nie wszystko jednak układało się pomyślnie. Frankijscy duchowni na Morawach ostro sprzeciwiali się wprowadzaniu obrządku słowiańskiego. Wyznawali "doktrynę trójjęzyczności", zgodnie z którą w liturgii dopuszczalne były tylko języki łaciński, grecki i hebrajski. W roku 867 obaj bracia, chcąc uzyskać poparcie papieża dla nowo opracowanego pisma wyruszyli do Rzymu.

Po drodze Cyryl i Metody mieli w Wenecji jeszcze jedno spotkanie z grupą łacińskich duchownych broniących "doktryny trójjęzycznośc". Średniowieczny biograf Cyryla podaje, że on miał odpowiedzieć swym oponentom cytatem z Listu 1 do Koryntian 14:8, 9: "Bo istotnie, jeśli trąba da niewyraźny sygnał, któż się przygotuje do bitwy? Tak i wy, jeśli swym językiem nie wypowiecie mowy łatwej do zrozumienia, skąd będzie wiadomo, co się mówi? Będziecie w gruncie rzeczy mówić w powietrze".

Kiedy bracia dotarli w końcu do Rzymu, papież Hadrian II udzielił im pełnego poparcia, zezwalając na posługiwanie się w liturgii językiem słowiańskim. Kilka miesięcy później, gdy wciąż byli jeszcze w Rzymie, Cyryl poważnie zachorował. Po niespełna dwóch miesiącach, mlodszy z braciew zmarł, miał wtedy 42 lata.

Papież Hadrian II, chcąc wzmocnić swe wpływy w rejonach słowiańskich, wręczył Metodemu listy przyzwalające na posługiwanie się w liturgii kościelnej językiem słowiańskim i konsekrował go na arcybiskupa Nitry (miasto w dzisiejszej Słowacji). W roku 870 frankijski biskup Hermanrich z pomocą i poparciem księcia Świętopełka z Nitry aresztował Metodego, przez dwa i pól roku więziono go w klasztorze w południowo-wschodnich Niemczech. Dopiero następca Hadriana II, papież Jan VIII, nakazał uwolnienie Metodego, potwierdził jego prawa biskupie i ponownie wyraził papieską aprobatę na używanie języka słowiańskiego w liturgii.

Tymczasem sprzeciw frankijskich duchownych nie ustawał. Metody skutecznie bronił się przed oskarżeniami o herezję i w końcu uzyskał od papieża Jana VIII bullę Industriae tuae wyraźnie upoważniającą do posługiwania się w kościele językiem słowiańskim.

Mimo niesłabnącego sprzeciwu Metody wrócił na tereny misyjne, gdzie do końca życia pracował nad przekładami Pisma Świętego, dzieł Ojców Kościoła i ksiąg liturgicznych. Przy pomocy stenografów ukończył prace nad tłumaczeniem pozostałej części Biblii na język słowiański, tradycja głosi, że wykonał to ogromne zadanie w ciągu zaledwie ośmiu miesięcy.

Po jego śmierci w 885 r. dzieło Braci Soluńskich, wyparte z Księstwa Wielkomorawskiego, przejęły inne narody słowiańskie. W Bułgarii kultywowało je pięciu ich uczniów: Kliment, Naum, Sawa, Gorazd, Angelarij. W kościele prawoslawnym Cyryl i Metody oraz ich uczniowie uważani są za ŚWIĘTYCH i nazywani są. św. SIEDMIOCZISLENICY (7 świętych).

Pismo zwane dzisiaj cyrylicą jest bardziej oparte na alfabecie pisma greckiego tzw. uproszczonego i zawiera około dziesięciu dodatkowo wymyślonych liter oddających dźwięki obce językowi greckiemu. Powstało ono jako drugi alfabet, stworzony prawdopodobnie pod koniec X w. w Bułgarii w środowisku uczniów i następców św. Metodego. Napisany w Bułgarii, już po śmierci Metodego traktat mnicha Chrabra (według przekazu kronikarzy był to cesarz Bułgarii, który zrzekł się tronu, władzę przekazał swemu synowi, a sam został mnichem) "O pismenech?" (O literach), który do naszych czasów zachował się w XIV-wiecznych i późniejszych odpisach podaje również właśnie rok 863 za datę utworzenia alfabetu słowiańskiego.

Współcześnie 22 języki, nie wszystkie należące zresztą do rodziny słowiańskich zapisywane są alfabetem wywodzącym się z cyrylicy, najbardziej znane to: bułgarski, macedoński, rosyjski, serbski, ukraiński.

Z momentem wejścia Bułgarii do Unii Europejskiej cyrylica stanie się jednym z obowiązujących alfabetów.

Jan Paweł II listem apostolskim Egregiae virtutis z 31 grudnia 1980 roku ogłosił świętych Braci z Solunia (słowiańska nazwa Tessalonik) współpatronami Europy wraz ze św. Benedyktem. Natomiast w 1985 roku w 1100 rocznicę śmierci Metodego, wydał encyklikę Slavorum Apostoli (Apostołowie Słowian). Papież pisze w niej o wielkiej pracy, jaką święci bracia musieli włożyć, by językiem i pojęciami zrozumiałymi dla odbiorców przybliżyć ludom słowiańskim Ewangelię. Cyryl i Metody przeszczepili nie tylko wiarę chrześcijańską, ale także kulturę starożytnej Grecji, kontynuowaną przez Bizancjum. "Cyryl i Metody stanowią jakby ogniwo łączące, jakby pomost pomiędzy nurtem tradycji wschodniej i zachodniej, która łączy się razem w jedną wielką tradycją Kościoła powszechnego - stwierdza Jan Paweł II. - (...) Realizując własny charyzmat Cyryl i Metody wnieśli decydujący wkład w budowę Europy nie tylko jako wspólnoty wiary chrześcijańskiej, ale także jako organizmu państwowego i kulturowego".

Dzięki stworzonemu przez Cyryla i Metodego oraz ich uczniów piśmiennictwu powstał wspólny dla Słowian język pisany. Bułgarska kultura rozwinęła się, a bułgarski model państwowy (w 681 roku nad Dunajem powstalo państwo bułgarskie, stworżone przez siedem żyjących tam plemion) i polityczny rozprzestrzeniały się wraz z chrześcijaństwem. Ruś Kijowska, na przykład przyjęła chrześcijaństwo właśnie za pośrednictwem bułgarskiego kościoła. Księgi liturgiczne przywiezione wtedy z Bułgarii, stały się później posagiem kijowskiej księżnej Olgi i razem z nią trafiły do Francji, do XIV wieku właśnie na nie swą przysięgę koronacyjną składali królowie Francji. Niestety, późniejsze losy historyczne nie sprzyjały kontynuacji tak prężnie rozwijającej się początkowo kultury Bułgarii.

Prof. Rodo Lenchik, z Columbia University, New York, wystąpil do ONZ z propozycją "Niech 24 maja zostanie międzynarodowym dniem kultury w imieniu lepszej przyszłości ludzkości." Możemy to uznać za kolejny symboliczny wyraz uznania wkładu Bułgarii w Cywilizacjię Europejską i Światową...

Jak jest dzisiaj wie każdy czytający ten tekst....

Tekst i zdjęcia przesłane przez: Peter Branekov i Aleksander Wassilew

Czytaj także: